หน้า : 1 | 2 | 3 |

ศาสตราจารย์นายแพทย์ วิจารณ์ พานิช
สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.)
www.kmi.or.th


     หลังจากพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ.2546 มีผลบังคับใช้ และกำหนดให้หน่วยราชการต้องพัฒนาไปสู่ความเป็นองค์การเรียนรู้ และต้องดำเนินการจัดการความรู้ ประกอบกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (กพร.) กำหนดให้การจัดการความรู้เป็นส่วนหนึ่งของตัวชี้วัดในการประเมินหน่วยราชการ กระแสของการจัดการความรู้ในหน่วยราชการก็กลายเป็นแฟชั่นขึ้นมาทันที พฤติกรรมของหลายหน่วยราชการเป็นไปในลักษณะของการดำเนินการจัดการความรู้ โดยมีเป้าหมายหลัก "เพื่อให้ได้ชื่อว่ามีการจัดการความรู้" ไม่ได้ดำเนินการเพื่อหวังผลของการจัดการความรู้อย่างแท้จริง ซึ่งจะทำให้สูญเสียทรัพยากรไปโดยไม่เกิดผล
     ในบทความเรื่อง "ทศปฏิบัติสู่ความเป็นองค์การเรียนรู้ของหน่วยราชการ" ได้เสนอข้อปฏิบัติ 10 ประการ สำหรับพัฒนาหน่วยราชการไปสู่ความเป็นองค์การเรียนรู้
     สำหรับบทความเรื่อง "ทศวิบัติของการจัดการความรู้ในหน่วยราชการ" นี้ จะเสนอการปฏิบัติ 10 ประการที่เป็นอุปสรรคสำคัญต่อผลสำเร็จในการดำเนินการจัดการความรู้ เน้นที่การปฏิบัติที่พบเห็นอยู่ทั่วไปในหน่วยราชการ และเชื่อว่าองค์การอื่นๆ ที่ไม่ใช่ราชการ ก็อาจได้ประโยชน์ หากหมั่นตรวจสอบ และ "กำจัดจุดอ่อน" เหล่านี้เสีย


วิบัติที่ 1 ภาวะผู้นำที่พิการหรือบิดเบี้ยว
     มีการปฏิบัติของผู้นำระดับสูงขององค์การหลายประการที่เป็นอุปสรรคต่อการดำเนินการจัดการความรู้ ที่สำคัญ ๆ ได้แก่
•    ไม่รู้จักและไม่สนใจการจัดการความรู้
•    ไม่สนับสนุนหรือสนับสนุนแบบไม่จริงใจ
•    ถือประโยชน์ส่วนตนสำคัญกว่าประโยชน์ส่วนองค์การ
•    มีการแย่งชิงอำนาจในหมู่ผู้บริหารระดับสูง หรือไม่สามัคคีกัน
     ภาวะผู้นำที่บิดเบี้ยวอีกประการหนึ่ง คือ "การรวมศูนย์" ของภาวะผู้นำ คือคิด และปฏิบัติ ในลักษณะที่เข้าใจว่าภาวะผู้นำหมายถึงผู้นำระดับสูงเท่านั้น แนวคิด และการปฏิบัติในลักษณะนี้เป็นอุปสรรคต่อการจัดการความรู้ ในการตีความจากมุมของการจัดการความรู้ คำว่า "ภาวะผู้นำ" นอกจากหมายถึงภาวะผู้นำระดับสูงแล้ว ยังมีความเชื่อใน "ผู้นำทั่วทั้งองค์การ" ซึ่งถ้าไม่มี การเอื้อให้ทุกคนในองค์การเป็น "ผู้นำ" ได้แล้ว การจัดการความรู้ภายในองค์การจะมีผลสัมฤทธิ์ได้ยาก หรือไม่ได้เลย
     ในกรณีนี้ คำว่า "ผู้นำ" หมายถึง ผู้ที่ค้นหาและทดลองวิธีการใหม่ ๆ ในการปฏิบัติงานตามหน้าที่ที่ตนรับผิดชอบ
     จะเกิด "ผู้นำ" ในบุคลากรทุกระดับภายในองค์การได้ ผู้นำระดับสูงจะต้องยึดถือแนวทางทำงานแบบ "เอื้ออำนาจ" (empowerment) ไม่ใช่แบบ "หวงอำนาจ" หรือ "รวบอำนาจ"


วิบัติที่ 2 วัฒนธรรมอำนาจ
     องค์การที่อยู่ใต้วัฒนธรรมอำนาจ (top – down, command and control) จะมีลักษณะ
•    บุคลากรแสดงความเคารพยำเกรง จงรักภักดีต่อ "นาย" ที่เอื้อประโยชน์แก่ตนได้ และทำงานเพื่อสนอง "นโยบาย" ของ "นาย" เป็นหลัก โดยไม่คำนึงถึงเป้าหมายหลักขององค์การ
•    องค์การมีลักษณะเป็น "แท่งอำนาจ" หลาย ๆ แท่งอยู่ด้วยกันในลักษณะแท่งใครแท่งมัน
•    การติดต่อสื่อสารมีลักษณะสื่อสารแนวดิ่งภายในแท่งของตน ไม่มีการติดต่อสื่อสารระหว่างแท่ง หรือถ้าจะมีก็ต้องเป็นทางการ โดยผู้มีอำนาจสูงสุดของแท่ง "อนุมัติ" ให้ดำเนินการได้
•    การริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่ ๆ จะดำเนินได้เฉพาะโดย "นโยบาย" หรือโดยการอนุมัติของผู้มีอำนาจสูงสุดภายในแท่งเท่านั้น
•    การปฏิบัติงานต้องเป็นไปตามกฎระเบียบโดยเคร่งครัด
•    ความสัมพันธ์เป็นลักษณะ "ผู้บังคับบัญชา" กับ "ผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา"
     ภายใต้วัฒนธรรมอำนาจเช่นนี้ การเรียนรู้จากภายนอกหน่วยงานและการสร้างความรู้ขึ้นใช้ เอง อาจเป็นการท้าทายผู้บังคับบัญชา และอาจเป็นการปฏิบัติงานผิดกฎระเบียบ
     อันตรายสำคัญที่สุดก็คือ คนที่ทำงานภายใต้วัฒนธรรมอำนาจเป็นเวลานานจนเคยชิน ศักยภาพในการเรียนรู้และสร้างสรรค์จะหดหายไป ในลักษณะที่ทางการแพทย์เรียกว่า "หดเพราะไม่ได้ใช้งาน" (disuse atrophy)
    


วิบัติที่ 3 ไม่ให้คุณค่าต่อความแตกต่างหลากหลาย
     ในองค์การแบบนี้สิ่งที่เน้นคือ "เอกภาพ" ภายใต้หลักการว่าทุกคนในหน่วยงานจะต้องมีวิธีคิดแบบเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีความคิดเชิง "เห็นพ้อง" กับ "ผู้บังคับบัญชา" ในทุกเรื่อง ในลักษณะ "ว่านอนสอนง่าย" "ไม่กระด้างกระเดื่องต่อผู้บังคับบัญชา"
     ในองค์การที่มีการปฏิบัติตามแบบข้างบน การดำเนินการความรู้จะไม่บรรลุผล
     ที่จริง คนที่ทำงานร่วมกันจะต้องมีความเคารพและให้เกียรติซึ่งกันและกัน ไม่ว่าระหว่างผู้ที่อาวุโสกว่ากับผู้อาวุโสต่ำกว่า และระหว่างผู้มีภาระรับผิดชอบในระดับเดียวกัน แต่การมีวิธีคิดหรือมีความเห็นแตกต่างกัน ต้องไม่ถือเป็นการไม่เคารพหรือกระด้างกระเดื่อง
     การจัดการความรู้จะได้ผลสูงส่ง ต่อเมื่อมีผู้ร่วมงานที่แตกต่างหลากหลายในด้านต่าง ๆ มาร่วมปฏิบัติ และร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน โดยมีการพัฒนาทักษะในการใช้พลังของความแตกต่างหลากหลายให้เกิดผลเชิงบวก เชิงสร้างสรรค์


 

 จำนวนผู้เข้าเยี่ยมชม

Online 1 คน
วันนี้ 42 คน
เดือนนี้ 1330 คน
ปีนี้ 9914 คน
ทั้งหมด 32229 คน